Seidr a pherai Cymreig traddodiadol ymhlith teulu cynyddol o gynhyrchion gwarchodedig yng Nghymru

Mae Seidr Cymreig Traddodiadol a Pherai Cymreig Traddodiadol ymhlith nifer cynyddol o gynhyrchion o Gymru sy’n elwa ar statws daearyddol gwarchodedig. Mae hyn yn helpu i ddiogelu traddodiadau sydd wedi para canrifoedd, gan hyrwyddo bwyd a diod Cymru i ddefnyddwyr gartref a thramor.

Mae’r statws gwarchodedig yn golygu mai dim ond seidr a pherai a gynhyrchir yng Nghymru gan ddefnyddio ffrwythau a dyfir yn lleol a dulliau traddodiadol y gellir eu gwerthu o dan yr enwau hynny. Mae’r dynodiad yn gosod y diodydd ochr yn ochr â rhai o gynhyrchion enwocaf y wlad, gan gynnwys cig oen Cymru, cig eidion Cymru, bara lawr Cymru a chaws Caerffili Cymreig traddodiadol.

Ym mis Ebrill 2025, tyfodd y teulu o gynhyrchion Cymreig gwarchodedig ymhellach pan roddwyd statws Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig (PGI) i Dovey native botanical gin, Pembrokeshire native oysters, Pembrokeshire rock oysters a Welsh heather honey o dan Gynlluniau Dynodiad Daearyddol y DU. Daeth y gydnabyddiaeth hon â nifer y cynhyrchion gwarchodedig yn y DU i 97, gan gryfhau ymhellach enw da Cymru am gynnyrch rhanbarthol nodedig.

Diogelu traddodiadau Cymru

Mae Cynlluniau Dynodiad Daearyddol wedi’u cynllunio i ddiogelu bwydydd a diodydd sydd â chysylltiad cryf ag ardal benodol ac â dulliau cynhyrchu traddodiadol.

Mae’r system yn cynnwys Enw Tarddiad Gwarchodedig (PDO), Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig (PGI) ac Arbenigedd Traddodiadol Gwarantedig (TSG), ac mae’n rhaid i gynhyrchion fodloni manylebau llym er mwyn cymhwyso. Trosglwyddwyd cynhyrchion Cymreig a oedd eisoes wedi’u gwarchod yn awtomatig i Gynlluniau Dynodiad Daearyddol y DU ar ôl Brexit, sy’n parhau i gydnabod pwysigrwydd tarddiad a dilysrwydd.

Mae gwreiddiau Perai Cymreig Traddodiadol yn arbennig o ddwfn. Mae cynhyrchu perai yng Nghymru yn dyddio’n ôl ganrifoedd, er i’r diwydiant ddirywio’n sylweddol yn ystod yr ugeinfed ganrif cyn adfywio yn ystod y degawdau diwethaf. Heddiw, mae tua 20 o gynhyrchwyr perai yn gweithredu yng Nghymru, gan ddefnyddio gellyg a dyfir yn lleol i greu diodydd sy’n amrywio o rai ffres a sych i rai melys a ffrwythus.

Mae Seidr Cymreig Traddodiadol wedi gweld adfywiad tebyg. Diflannodd cynhyrchu ar raddfa fach ar ffermydd Cymru i raddau helaeth yn ystod yr ugeinfed ganrif, ond ar ddechrau’r 2000au gwelwyd diddordeb o’r newydd ymhlith cynhyrchwyr crefft a selogion, gan helpu i adfer perllannau hanesyddol a dulliau traddodiadol.

Pam mae statws gwarchodedig yn bwysig

Dywed cefnogwyr fod dynodiadau daearyddol yn cynnig llawer mwy na bathodyn ar label yn unig.

Mae statws gwarchodedig yn gwarantu dilysrwydd, yn helpu i atal efelychu ac yn galluogi defnyddwyr i adnabod cynhyrchion rhanbarthol dilys. Mae gweinidogion y llywodraeth wedi disgrifio’r system fel ffordd o ddathlu crefftwaith a threftadaeth, gan gefnogi twf busnesau lleol. Mae cynhyrchwyr hefyd wedi dadlau bod y gydnabyddiaeth yn helpu i godi ymwybyddiaeth a denu cwsmeriaid newydd.

Mae ymchwil wedi awgrymu bod cynhyrchion sydd â dynodiadau daearyddol yn aml yn sicrhau prisiau uwch. Canfu astudiaeth gan y Comisiwn Ewropeaidd fod cynhyrchion â dynodiad daearyddol yn cyflawni gwerthoedd sylweddol uwch na chynhyrchion tebyg nad oeddent wedi’u gwarchod. Credir hefyd fod statws gwarchodedig wedi bod o fudd i allforion cig oen Cymru.

Enw da cynyddol i fwyd Cymru

Bellach mae gan Gymru gasgliad amrywiol o gynhyrchion gwarchodedig, o Anglesey Sea Salt a Carmarthen Ham i Cambrian Mountains Lamb a Welsh Single Malt Whisky. Gyda’i gilydd, maent yn adrodd hanes gwlad y mae ei thraddodiadau bwyd wedi’u cysylltu’n agos â’i thirwedd a’i chymunedau.

I ddefnyddwyr, mae’r rhestr gynyddol yn cynnig rheswm arall dros chwilio am gynnyrch o Gymru. I gynhyrchwyr, mae’n cynrychioli cydnabyddiaeth bod ansawdd, treftadaeth a tharddiad yn dod yn fwyfwy gwerthfawr mewn marchnad gystadleuol.