Mae busnesau fferm ledled Cymru yn arallgyfeirio fwyfwy i gynhyrchu bwyd a diod gyda chymorth Rhaglen HELIX, a ariennir gan Lywodraeth Cymru, gan eu helpu i ddatblygu cynhyrchion newydd a chryfhau busnesau presennol.
Caiff y rhaglen ei darparu drwy bartneriaeth rhwng pedair canolfan fwyd arbenigol ledled Cymru, ac mae’n cynnig arbenigedd technegol a chymorth arloesi i fusnesau sydd am symud y tu hwnt i gynhyrchu cynradd. Mae hynny’n cynnwys helpu ffermwyr i ddatblygu cynhyrchion bwyd a diod sy’n barod ar gyfer y farchnad, ennill ardystiad diogelwch bwyd, dilysu syniadau newydd a meithrin y sgiliau sydd eu hangen i dyfu’n gynaliadwy.
Mae’r enghreifftiau diweddaraf yn dangos sut mae ffermydd Cymru yn creu ffrydiau incwm ychwanegol drwy brosesu a marchnata eu cynnyrch eu hunain, yn hytrach na dibynnu’n llwyr ar werthiannau amaethyddol traddodiadol. I ddefnyddwyr, mae hyn yn golygu ystod gynyddol o fwyd a diod o Gymru a gynhyrchir yn lleol yn cyrraedd siopau, marchnadoedd a mannau gwerthu ar ffermydd.
Cefnogi arloesedd ar ffermydd Cymru
Mae Rhaglen HELIX yn gydweithrediad rhwng AberInnovation ym Mhrifysgol Aberystwyth, Canolfan Diwydiant Bwyd ZERO2FIVE ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd, Canolfan Bwyd Cymru yng Ngheredigion a Chanolfan Technoleg Bwyd Coleg Menai yn Llangefni.
Yn hytrach na darparu grantiau ariannol uniongyrchol ar gyfer cynhyrchu, mae’r rhaglen yn canolbwyntio ar gymorth technegol ac arloesi. Gall busnesau gael mynediad at arbenigedd mewn datblygu cynnyrch, diogelwch bwyd, prosesau gweithgynhyrchu, pecynnu, profi oes silff a masnacheiddio, gan helpu i droi syniadau yn gynhyrchion hyfyw.
Mae’r rhaglen ar gael i fusnesau bwyd a diod o bob maint ledled Cymru, o fusnesau newydd a chynhyrchwyr crefft i weithgynhyrchwyr sefydledig sy’n awyddus i ddatblygu cynhyrchion newydd neu wella rhai presennol.
Ffermydd yn ychwanegu gwerth at eu cynnyrch
Mae Ty Tanglwyst Dairy ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn fferm deuluol bedwaredd genhedlaeth sy’n cynhyrchu llaeth, menyn a hufen o’i buches Holstein pedigri. Drwy HELIX, mae ZERO2FIVE wedi darparu mentora parhaus i helpu’r busnes llaeth i gynnal ardystiad diogelwch bwyd SALSA ac wedi cefnogi datblygu ystod newydd o laeth siocled gan ddefnyddio llaeth dros ben.
Ar Ynys Môn, gweithiodd Charcuterie Môn gyda’r Ganolfan Technoleg Bwyd yn Llangefni i ddatblygu ystod newydd o salami a chorizo o borc a fagwyd yn yr awyr agored, gyda hyfforddiant un-i-un, treialon ryseitiau a chymorth diogelwch bwyd.
Cafodd Gate Farm ger Trefaldwyn, sy’n gartref i Daisy Bank Dairy a Chaws Trefaldwyn, gymorth technegol, cydymffurfio ac ardystio SALSA gan Ganolfan Bwyd Cymru. Galluogodd y gwaith hwnnw Trefaldwyn Cheese i gael cymeradwyaeth SALSA a gosododd y ddau fusnes mewn sefyllfa i geisio cyfleoedd cyfanwerthu mwy. Cafodd Dyfi Dairy ger Machynlleth gymorth prawf cysyniad gan AberInnovation i ddilysu a mireinio ei syniad “fferm mewn bocs”, asesu galw’r farchnad a chynllunio llwybr hyfyw i’r farchnad.
Cryfhau sector bwyd a diod Cymru
Mae Rhaglen HELIX hefyd yn ategu cymorth ehangach Llywodraeth Cymru i’r diwydiant bwyd a diod.
O dan y Cynllun Ffermio Cynaliadwy, mae ffermwyr yn cael eu hannog i adeiladu busnesau gwydn wrth barhau i gynhyrchu bwyd o ansawdd uchel. Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cadarnhau bod Rhaglen HELIX yn rhan o’r pecyn cymorth ehangach sydd ar gael i fusnesau fferm sy’n ystyried arallgyfeirio i gynhyrchion bwyd y gellir eu marchnata.
Drwy gyfuno gwybodaeth amaethyddol ag arbenigedd technegol mewn gweithgynhyrchu bwyd, nod y rhaglen yw helpu busnesau i gystadlu mewn marchnadoedd cynyddol heriol, gan gefnogi arloesedd ar draws sector bwyd a diod Cymru.
Sut mae’r cymorth yn gweithio’n ymarferol
Mae’r pedair enghraifft o ffermydd yn dangos y gall cymorth HELIX fod ar wahanol ffurfiau yn ôl anghenion y busnes: datblygu cynnyrch a mentora ar ddiogelwch bwyd, treialon ryseitiau a hyfforddiant, gwaith ardystio a chydymffurfio, neu brofi syniad masnachol newydd yn gynnar.
I ffermwyr, gall y gwaith technegol hwnnw helpu i fynd i’r afael â’r rhwystrau ymarferol rhwng cynhyrchu cynhwysion amaethyddol crai a dod â chynnyrch bwyd neu ddiod gorffenedig i’r farchnad.
I ddefnyddwyr, mae’r canlyniadau uniongyrchol yn cynnwys cynhyrchion penodol fel llaeth siocled Ty Tanglwyst Dairy a salami a chorizo Charcuterie Môn, a ddatblygwyd gyda chymorth technegol a chymorth diogelwch bwyd.
Ffynonellau
ZERO2FIVE – Ffermydd Cymru yn arallgyfeirio i gynhyrchu bwyd a diod diolch i gefnogaeth gan raglen a ariennir gan Lywodraeth Cymru.
AberInnovation – AberInnovation Joins Welsh Government-Backed Helix Programme to Deliver Early-Stage Innovation Support for Agrifood and Drink Businesses.
Llywodraeth Cymru – Y Cynllun Ffermio Cynaliadwy: haenau Opsiynol a Chydweithredol: trosolwg o’r cymorth sydd ar gael o 2026.
