Bydd angen i gynhyrchwyr a manwerthwyr diodydd yng Nghymru baratoi ar gyfer gofynion newydd o ran pecynnu ac ernesau cyn cyflwyno Cynllun Dychwelyd Ernes Cymru ym mis Hydref 2027.
Beth fydd y Cynllun Dychwelyd Ernes yn ei gynnwys
Cymeradwywyd y cynllun gan y Senedd ym mis Mawrth 2026 a disgwylir iddo ddechrau ar 1 Hydref 2027. Bydd yn cynnwys poteli plastig PET, caniau alwminiwm a dur a photeli gwydr â chynhwysedd rhwng 150ml a thri litr.
Nod cynllun Cymru yw cynyddu nifer y cynwysyddion diodydd sy'n cael eu casglu i'w hailgylchu a chefnogi dull mwy cylchol o ymdrin â phecynnu.
I fusnesau bwyd a diod, fodd bynnag, bydd y cynllun hefyd yn cyflwyno cyfrifoldebau newydd ynghylch y cynhyrchion maent yn eu rhoi ar y farchnad.
Mae'r rheoliadau'n sefydlu'r fframwaith ar gyfer y cynllun ac yn darparu ar gyfer Sefydliad Rheoli Ernesau i oruchwylio ei weithrediad. Bydd angen i gynhyrchwyr gydymffurfio â gofynion sy'n ymwneud â'r cynwysyddion maent yn eu rhoi ar y farchnad, tra bydd gan fanwerthwyr a busnesau eraill sy'n gwerthu diodydd gyfrifoldebau sy'n gysylltiedig â'r system ddychwelyd.
Sut y bydd gwydr yn cael ei drin
Un o nodweddion nodedig cynllun Cymru yw'r ffordd y mae'n trin gwydr.
Bydd cynwysyddion diodydd gwydr yn cael eu cynnwys yn y cynllun o'r dechrau, ond bydd cyfnod pontio o bedair blynedd rhwng 1 Hydref 2027 a 30 Medi 2031. Yn ystod y cyfnod hwnnw, bydd ernes o sero ceiniog ar gynwysyddion gwydr a byddant wedi'u heithrio rhag gofynion labelu'r cynllun. Serch hynny, bydd modd eu casglu drwy fannau dychwelyd.
Bwriad y cyfnod pontio yw rhoi rhagor o amser i gynhyrchwyr a manwerthwyr addasu i'r gofynion sy'n gysylltiedig â phecynnu gwydr.
Bydd cynwysyddion diodydd plastig a metel yn gweithredu o dan y model ernes a dychwelyd o ddechrau'r cynllun. Bydd defnyddwyr yn talu ernes wrth brynu cynnyrch sydd o fewn cwmpas y cynllun ac yn gallu cael yr ernes yn ôl pan fydd y cynhwysydd yn cael ei ddychwelyd drwy lwybr cymeradwy. Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cadarnhau y bydd opsiwn i roi ernesau a ddychwelir i elusen ar gael o ddechrau'r cynllun.
Mae'r cynllun yn rhan o ymdrechion ehangach i leihau sbwriel a chynyddu cyfraddau ailgylchu.
Nododd Gwasanaeth Ymchwil y Senedd fod y rheoliadau'n sefydlu'r fframwaith cyffredinol ar gyfer cynllun Cymru, gan gynnwys ei gwmpas a rôl y Sefydliad Rheoli Ernesau.
Beth fydd angen i fusnesau diodydd Cymru ei ystyried
I gynhyrchwyr llai yng Nghymru, un o'r ystyriaethau ymarferol fydd deall pa gynhyrchion a phecynnau sy'n dod o fewn cwmpas y cynllun a pha wybodaeth y bydd angen ei darparu.
Bydd angen i fusnesau hefyd ddeall sut y bydd y cynllun yn effeithio ar eu pecynnu, eu labelu, eu dosbarthu a'u perthynas â manwerthwyr.
Ym mis Awst 2026, penododd Llywodraeth Cymru Exchange for Change fel y Sefydliad Rheoli Ernesau sy'n gyfrifol am gyflwyno'r cynllun yng Nghymru. Bydd y sefydliad yn gweithio gyda chynhyrchwyr, manwerthwyr a phartneriaid eraill i ddatblygu'r rhwydwaith dychwelyd, trefniadau cofrestru cynhyrchwyr a systemau gweithredol cyn lansio'r cynllun ym mis Hydref 2027.
Nid yw'r cynllun yn unigryw i Gymru. Mae cynlluniau dychwelyd ernes yn cael eu cyflwyno mewn rhannau eraill o'r DU, ac mae amserlen Llywodraeth y DU hefyd yn cyfeirio at Hydref 2027 ar gyfer cynlluniau'r DU.
Fodd bynnag, mae'r trefniadau manwl yn amrywio rhwng awdurdodaethau, felly mae'n bwysig i fusnesau yng Nghymru ddilyn rheoliadau Cymru yn hytrach na chymryd yn ganiataol y bydd gofynion mewn mannau eraill yn berthnasol yn awtomatig.
Paratoi ar gyfer Hydref 2027
I gynhyrchwyr diodydd yng Nghymru, gall lansiad Hydref 2027 ymddangos gryn bellter i ffwrdd o hyd, ond mae'r newidiadau'n effeithio ar y penderfyniadau pecynnu y mae busnesau'n eu gwneud nawr. Bydd angen i gynhyrchwyr sy'n datblygu cynhyrchion newydd, yn newid cynwysyddion neu'n ehangu eu dosbarthiad gynnwys y cynllun sydd ar ddod yn y penderfyniadau hynny.
Mae rheoliadau Llywodraeth Cymru yn darparu'r fframwaith, ond bydd angen i fusnesau hefyd ddilyn y canllawiau manwl a gyhoeddir wrth i'r gwaith gweithredu fynd rhagddo.
Ffynonellau
Llywodraeth Cymru - rheoliadau'r Cynllun Dychwelyd Ernes
Llywodraeth Cymru - cymeradwyo'r Cynllun Dychwelyd Ernes
Ymchwil y Senedd - esboniad o reoliadau'r Cynllun Dychwelyd Ernes
Llywodraeth Cymru - penodi Exchange for Change fel Sefydliad Rheoli Ernesau
Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru - datganiad ar y cyd ar y cynllun
Llyfrgell Tŷ'r Cyffredin - cynlluniau dychwelyd ernes
